Viêm tai giữa cấp tính là gì? Dấu hiệu sớm và cách điều trị đúng

Viêm tai giữa cấp tính là một trong những bệnh lý Tai Mũi Họng phổ biến, có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Bệnh thường khởi phát đột ngột, gây đau tai, ù tai, nghe kém và có thể chảy dịch mủ nếu không được điều trị đúng cách. Việc nhận biết sớm và điều trị kịp thời giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến thính lực và sức khỏe tổng thể.

Viêm tai giữa cấp tính là gì?

Viêm tai giữa cấp tính là tình trạng nhiễm trùng tai giữa khởi phát đột ngột, thường do vi khuẩn hoặc virus xâm nhập, hay gặp sau các đợt viêm mũi họng, cảm cúm, viêm đường hô hấp trên. Vùng tai giữa (khoang nằm phía sau màng nhĩ) bị viêm niêm mạc, dẫn đến sưng nề, đau tai, sốt và có thể chảy dịch tai. Khi các triệu chứng này kéo dài dưới 3 tháng, bệnh được xếp vào nhóm viêm tai giữa cấp tính.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên trẻ em từ 6–36 tháng tuổi là đối tượng mắc nhiều nhất. Nguyên nhân là do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và vòi Eustach chưa phát triển đầy đủ, khiến vi khuẩn dễ xâm nhập từ mũi họng lên tai giữa. Thống kê cho thấy, khoảng 70% trẻ dưới 2 tuổi từng mắc ít nhất một đợt viêm tai giữa cấp tính, đây cũng là một trong những bệnh lý Tai Mũi Họng phổ biến cần điều trị sớm ở trẻ nhỏ.

Triệu chứng viêm tai giữa cấp tính, bác sĩ CKI Tai Mũi Họng với hơn 35 năm kinh nghiệm – Bác sĩ Nguyễn Thanh Nghị tại phòng khám Tai Mũi Họng Bắc Ninh cho biết: “Ù tại, nghe kém, chảy dịch tai là những dấu hiệu điển hình của bệnh lý viêm tai giữa mà bất cứ bệnh nhân nào cũng có thể gặp phải.”

Dấu hiệu viêm tai giữa cấp tính (theo từng giai đoạn)

Viêm tai giữa cấp tính thường xuất hiện trong hoặc sau các đợt viêm mũi họng cấp như cảm cúm, viêm mũi, viêm họng. Bệnh tiến triển theo 3 giai đoạn, mỗi giai đoạn có những triệu chứng đặc trưng khác nhau. Việc nhận biết sớm dấu hiệu viêm tai giữa cấp tính giúp điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng ảnh hưởng đến thính lực.

Giai đoạn 1: Giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng thường còn nhẹ và dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể cảm thấy:

• Ù tai nhẹ, cảm giác tai bị đầy
• Đau tai âm ỉ hoặc đau thoáng qua
• Khi soi tai, bác sĩ nhận thấy màng nhĩ sung huyết, đỏ

Ở thời điểm này, khả năng nghe thường chưa bị ảnh hưởng rõ rệt

Giai đoạn 2: Giai đoạn toàn phát – ứ mủ tai giữa

Khi bệnh tiến triển, tình trạng viêm nhiễm nặng hơn, mủ bắt đầu ứ đọng trong tai giữa. Người bệnh xuất hiện:

• Đau tai nhiều, đau nhức liên tục
• Nghe kém rõ rệt, ù tai tăng
• Có thể kèm theo sốt cao, mệt mỏi

Đối với trẻ em, giai đoạn này thường biểu hiện bằng quấy khóc, bỏ ăn và có thể xuất hiện rối loạn tiêu hóa.

Giai đoạn 3: Giai đoạn vỡ mủ

Ở giai đoạn này, mủ trong tai giữa căng lên và chảy ra ngoài qua ống tai. Người bệnh thường gặp:

• Tai chảy mủ, dịch mủ có mùi hôi
• Cảm giác đau tai giảm dần
• Tai vẫn ù, sức nghe chưa hồi phục hoàn toàn

Bảng tổng hợp triệu chứng viêm tai giữa cấp tính

Trong nhiều trường hợp, lỗ thủng màng nhĩ do viêm tai giữa cấp tính có thể tự liền nếu được điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu tình trạng chảy mủ tai kéo dài hoặc không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể chuyển sang viêm tai giữa mạn tính, gây nghe kém kéo dài.

Nguyên nhân gây viêm tai giữa cấp tính ở trẻ và người lớn

Viêm tai giữa cấp tính chủ yếu do vi khuẩn hoặc virus gây ra. Các tác nhân này thường xâm nhập vào tai giữa thông qua vòi Eustach sau những đợt viêm mũi họng, cảm cúm, viêm đường hô hấp trên. Ngoài ra, một số yếu tố nguy cơ có thể làm tăng khả năng mắc bệnh, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Nguyên nhân viêm tai giữa cấp tính ở trẻ em

Trẻ em là đối tượng có nguy cơ cao mắc viêm tai giữa cấp tính do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và cấu trúc vòi Eustach còn ngắn, hẹp, dễ tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập. Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm:

• Nhiễm vi khuẩn gây bệnh phổ biến như: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae Moraxella catarrhalis (hiếm phần lớn các trường hợp viêm tai giữa cấp tính)
• Nhiễm virus đường hô hấp như virus cúm, á cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), rhinovirus
• Trẻ bú bình nhiều hơn bú mẹ, làm giảm khả năng bảo vệ miễn dịch tự nhiên
• Hút thuốc lá thụ động từ môi trường xung quanh
• Trẻ có cơ địa dị ứng
• Trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo

Nguyên nhân viêm tai giữa cấp tính ở người lớn

Ở người lớn, viêm tai giữa cấp tính thường xuất hiện thứ phát sau các bệnh lý Tai Mũi Họng hoặc do các yếu tố làm suy giảm khả năng bảo vệ của tai giữa. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Nhiễm vi khuẩn hoặc virus tương tự như ở trẻ em
• Biến chứng của các bệnh: Viêm mũi họng, viêm xoang, cảm cúm và viêm đường hô hấp trên
• Thói quen hút thuốc lá hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc
• Cơ địa dị ứng kéo dài
• Sức đề kháng suy giảm do stress, bệnh lý nền hoặc tuổi tác

Người bệnh cần thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng. Việc chậm trễ hoặc tự ý điều trị có thể dẫn đến thủng màng nhĩ, giảm thính lực, viêm tai giữa mạn tính và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Biến chứng của viêm tai giữa cấp tính

Viêm tai giữa cấp tính nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ thường có tiên lượng tốt và ít gây biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, trong trường hợp người bệnh chủ quan, điều trị không đúng cách hoặc có cơ địa suy giảm miễn dịch, bệnh có thể tiến triển nặng và dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và thính lực.

Viêm xương chũm cấp

Đây là biến chứng thường gặp nhất của viêm tai giữa cấp tính. Viêm xương chũm xảy ra khi tình trạng nhiễm trùng lan từ tai giữa sang xương chũm phía sau tai. Biến chứng này thường gặp ở:

• Người bệnh không được điều trị kịp thời
• Trường hợp dùng thuốc không đúng chỉ định
• Người có sức đề kháng kém

Nếu không can thiệp sớm, viêm xương chũm có thể gây đau sau tai, sưng nề, sốt cao và cần điều trị tích cực.

Các biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm

Mặc dù ít gặp, viêm tai giữa cấp tính vẫn có thể gây ra một số biến chứng nghiêm trọng như:

• Liệt mặt ngoại biên do tổn thương dây thần kinh số VII
• Viêm màng não
• Biến chứng nội sọ như áp xe não, viêm xoang tĩnh mạch bên

Những biến chứng này có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Tiến triển thành viêm tai giữa mạn tính

Điều trị viêm tai giữa cấp không triệt để có thể khiến bệnh chuyển sang:

• Viêm tai giữa ứ dịch kéo dài
• Viêm tai giữa bán cấp hoặc mạn tính

Hậu quả là người bệnh có thể bị nghe kém kéo dài, thoái hóa niêm mạc tai giữa và tồn tại lỗ thủng màng nhĩ.

Trong các trường hợp:

• Viêm tai giữa ứ dịch mạn tính không đáp ứng điều trị nội khoa, người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật đặt ống thông khí
• Viêm tai giữa mạn tính có thủng màng nhĩ, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật vá màng nhĩ, đồng thời tái tạo chuỗi xương con nếu có tổn thương

Chẩn đoán viêm tai giữa cấp tính

Để chẩn đoán chính xác viêm tai giữa cấp tính, người bệnh cần được thăm khám tại cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng. Bác sĩ sẽ kết hợp khai thác triệu chứng lâm sàng, hỏi bệnh và thực hiện các thăm dò chuyên khoa nhằm đánh giá mức độ viêm và nguy cơ biến chứng.

Các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng bao gồm:

• Soi tai: Giúp quan sát trực tiếp ống tai và màng nhĩ, phát hiện các dấu hiệu như sung huyết, ứ dịch, mủ tai hoặc thủng màng nhĩ.
• Đo màng nhĩ (nhĩ lượng đồ): Đánh giá khả năng di động của màng nhĩ, xác định tình trạng ứ dịch tai giữa.
• Đo thính lực: Kiểm tra mức độ nghe kém hoặc suy giảm thính lực, từ đó đánh giá ảnh hưởng của bệnh đến chức năng nghe.

Thông qua các bước chẩn đoán này, bác sĩ sẽ xác định chính xác giai đoạn bệnh, nguyên nhân gây viêm và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Các biện pháp điều trị viêm tai giữa cấp tính

Việc điều trị viêm tai giữa cấp tính cần được tiến hành sớm, đúng phương pháp và theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Nếu chậm trễ hoặc tự ý điều trị, bệnh có thể tiến triển nặng, dẫn đến thủng màng nhĩ, giảm thính lực, viêm tai giữa mạn tính và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Điều trị nội khoa (phổ biến)

• Sử dụng thuốc chuyên khoa theo chỉ định của bác sĩ như thuốc kháng viêm, giảm đau, thuốc điều trị nguyên nhân gây bệnh
• Việc dùng thuốc phải dựa trên nguyên nhân (vi khuẩn, virus) và các bệnh lý kèm theo như viêm mũi họng, viêm xoang, cảm cúm
• Không tự ý lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định, vì có thể gây kháng thuốc và nhiều tác dụng phụ ảnh hưởng sức khỏe về sau

Can thiệp ngoại khoa (khi cần thiết)

• Áp dụng trong trường hợp điều trị nội khoa không hiệu quả
• Người bệnh bị viêm tai giữa cấp tái phát nhiều lần
• Có nguy cơ biến chứng hoặc tổn thương tai giữa kéo dài

Biện pháp hỗ trợ và phòng ngừa

• Giữ vệ sinh tai mũi họng đúng cách
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt khi thời tiết lạnh
• Vệ sinh sạch sẽ các vật dụng sinh hoạt cá nhân
• Chủ động điều trị sớm các bệnh lý đường hô hấp trên

Qua bài viết trên, có thể thấy viêm tai giữa cấp tính là bệnh lý Tai Mũi Họng phổ biến nhưng không nên chủ quan. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và theo dõi diễn biến bệnh đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và phòng ngừa biến chứng. Liên hệ ngay phòng khám Tai Mũi Họng để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, tư vấn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.